Kosmetyki naturalne to produkty, których receptury wykorzystują składniki pochodzenia roślinnego, mineralnego, zwierzęcego lub mikrobiologicznego. W Unii Europejskiej nie ma jednak jednej, prawnie wiążącej definicji „kosmetyku naturalnego”, dlatego określenie to jest przede wszystkim deklaracją marketingową. Nie oznacza automatycznie większego bezpieczeństwa ani lepszego działania.
Co to jest kosmetyk naturalny?
Naturalność kosmetyku ocenia się głównie przez pochodzenie jego składników i sposób ich otrzymywania. Produkt może zawierać surowce naturalne, składniki pochodzenia naturalnego oraz substancje syntetyczne. W praktyce receptury często łączą wszystkie te grupy.
Brak osobnej definicji prawnej nie oznacza, że producent może dowolnie opisywać produkt. Deklaracje dotyczące naturalności podlegają ogólnym zasadom dotyczącym oświadczeń kosmetycznych, w tym wymogom prawdziwości, uczciwości i potwierdzenia dowodami. Bezpieczeństwo każdego kosmetyku, niezależnie od jego pochodzenia, reguluje Rozporządzenie 1223/2009.
Oznacza to, że kosmetyk naturalny i produkt zawierający składniki syntetyczne muszą przejść ocenę bezpieczeństwa i spełniać te same wymagania prawne. Sam napis „naturalny”, „bio” lub „eko” nie zastępuje analizy składu ani certyfikacji.
Jak klasyfikuje się składniki?
Pomocą w uporządkowaniu tych pojęć jest norma ISO 16128. Nie jest ona ustawową definicją kosmetyku naturalnego ani obowiązkowym certyfikatem, lecz dostarcza technicznych kryteriów klasyfikowania składników i obliczania wskaźników naturalności.
| Typ składnika | Pochodzenie | Charakterystyka |
|---|---|---|
| Naturalny | Rośliny, minerały, zwierzęta lub mikroorganizmy | Otrzymywany bez chemicznej modyfikacji, na przykład przez tłoczenie, mielenie lub inne procesy fizyczne |
| Pochodzenia naturalnego | Surowce naturalne lub ich pochodne | Powstaje po przetworzeniu chemicznym albo biologicznym, które zmienia pierwotną strukturę składnika |
| Syntetyczny | Synteza chemiczna | Ma ściśle określony skład, a jego produkcja może zapewniać wysoką czystość i powtarzalność |
Przykładem składnika naturalnego może być olej roślinny uzyskany przez tłoczenie. Składnik pochodzenia naturalnego powstaje wtedy, gdy surowiec naturalny zostaje poddany kontrolowanej modyfikacji. W takich procesach może być wykorzystywana zielona chemia, czyli projektowanie reakcji z myślą o ograniczeniu zużycia surowców, energii i powstawania odpadów.
Składniki syntetyczne nie są z definicji zbędne ani szkodliwe. Ich zastosowanie może poprawiać stabilność, trwałość i powtarzalność receptury. Czasem pozwala też ograniczyć pozyskiwanie rzadkich substancji z przyrody, a tym samym lepiej chronić różnorodność biologiczną. Wskaźnik procentowy na opakowaniu trzeba czytać uważnie, ponieważ „90% składników naturalnych” i „90% składników pochodzenia naturalnego” nie oznacza tego samego.
Czy naturalne znaczy bezpieczniejsze?
Nie. Pochodzenie składnika nie przesądza o jego bezpieczeństwie, skuteczności ani tolerancji przez konkretną osobę. O działaniu kosmetyku decyduje cała receptura, stężenie substancji, sposób użycia oraz indywidualna reakcja skóry.
Najczęstsze nieporozumienia można wyjaśnić w prosty sposób:
- „Naturalne znaczy bezpieczne” – składniki naturalne również mogą uczulać lub podrażniać. Dotyczy to między innymi niektórych olejków eterycznych i substancji zapachowych.
- „Syntetyczne znaczy szkodliwe” – składniki otrzymywane w syntezie mają często stały skład, przewidywalne właściwości i mniejszą liczbę zanieczyszczeń.
- „Naturalne znaczy lepsze” – kosmetyk należy oceniać przez deklarowane działanie, jakość receptury i dopasowanie do potrzeb skóry, a nie wyłącznie przez źródło składników.
Osoby z cerą wrażliwą, alergiami lub atopowym zapaleniem skóry mogą źle tolerować zarówno składniki naturalne, jak i syntetyczne. Każdy kosmetyk wprowadzony legalnie na rynek UE musi być bezpieczny przy użyciu zgodnym z przeznaczeniem i w racjonalnie przewidywalnych warunkach.
Jak sprawdzić, czy kosmetyk jest naturalny?
Pierwszym źródłem informacji jest lista składników INCI. Nazwy roślin często zapisuje się po łacinie, natomiast wiele pozostałych substancji występuje pod nazwami angielskimi lub chemicznymi. Składniki podaje się zasadniczo w kolejności malejącej według stężenia, choć substancje obecne w bardzo małych ilościach podlegają szczególnym zasadom oznaczania. Sama liczba nazw łacińskich nie pozwala jednak wiarygodnie ocenić naturalności produktu.
Silniejszym potwierdzeniem deklaracji może być dobrowolny certyfikat. Systemy takie jak COSMOS lub certyfikaty przyznawane przez jednostki, między innymi ECOCERT, sprawdzają produkt według określonych kryteriów. Mogą one dotyczyć nie tylko składu, lecz także procesu produkcji, opakowania i wpływu na środowisko. Certyfikat odnosi się do konkretnego standardu, dlatego należy sprawdzić, czy dotyczy gotowego kosmetyku, czy tylko pojedynczego surowca.
„Naturalny” i „organiczny” nie są synonimami. Kosmetyk organiczny wykorzystuje składniki pochodzące z upraw ekologicznych lub kontrolowanych dzikich zbiorów, spełniające dodatkowe wymagania. Produkt organiczny może być naturalny, ale kosmetyk naturalny nie musi być organiczny.
Najbardziej miarodajny wybór opiera się na połączeniu kilku informacji: pełnego składu INCI, jasnych deklaracji producenta oraz certyfikatu, którego kryteria można sprawdzić. Naturalność jest cechą receptury i sposobu pozyskania składników, a nie gwarancją, że kosmetyk będzie bezpieczniejszy lub skuteczniejszy dla każdej osoby.
